Uzębienie psa

Psy należą do ssaków. I jak u wszystkich zwierząt z tej grupy mają dwa pokolenia zębowe. Są to zęby mleczne i zęby stałe. Zęby ssaków są heterodontyczne, czyli zróżnicowane na cztery typy morfologiczne- siekacze, kły, przedtrzonowce i trzonowce. Uzębienie mleczna psa składa się z 28 zębów- po 14 w każdej szczęce. Zęby w każdej szczęce psa rozmieszczone są symetrycznie- 6 siekaczy, 2 kły i 3 przedtrzonowce. Wzór zębowy uzębienia mlecznego górnej szczęki wygląda następująco- 313 | 313,  dolnej też 313 | 313. Uzębienie stałe u psa to 42 zęby. W szczęce górnej psa jest ich 20- sześć siekaczy, dwa kły, osiem przedtrzonowców i cztery zęby trzonowe. Szczęka dolna, czyli żuchwa zawiera 22 zęby- o jedną parę trzonowców więcej. Wzór zębowy uzębienia stałego górnej szczęki jest następujący-      2413 | 3142, a dolnej- 3413 | 3143. Psy są mięsożercami. Ich uzębienie jest dostosowane do takiego sposobu odżywiania. Widoczne jest to w wielkości i kształcie zębów. Pies ma długie kły do zabijania ofiary oraz przypominające piłę korony zębów przedtrzonowych i trzonowych. Służą do rozcinania twardych tkanek zwierzęcych. U psa para zębów złożona z czwartego przedtrzonowca i pierwszego trzonowca nazywa się łamaczami. Służą do gruchotania kości. Psy nie potrafią żuć- ich żuchwa nie może przesuwać się na boki.

Zdarza się, że u psa nie wyrastają ostatnie zęby trzonowe. Jest to zjawisko naturalne. Podobne spotykamy u ludzi. Też nie u wszystkich wyrastają ostatnie trzonowce, tzw. zęby mądrości. U pewnych ras psów zdarza się zjawisko zwane oligodoncją. Polega na tym, że nie wyrastają także inne zęby np. pierwsza para przedtrzonowców. U nagiej odmiany rasy grzywacza chińskiego może nie wyrosnąć nawet 30% zębów. 

Rodzaje zgryzu u psa

Większość ras psów ma zgryz nożycowy. Charakteryzuje się tym, że siekacze szczęki nachodzą na siekacze żuchwy. Powierzchnia wewnętrzna siekaczy górnych psa przylega do zewnętrznej powierzchni siekaczy dolnych. U niektórych ras może być zgryz cęgowy- siekacze górne i dolne stykają się krawędziami. U ras brachycefalicznych typowym zgryzem może być tzw. przodozgryz. Charakteryzuje się tym, że dolne siekacze psa nachodzą na górne- odwrotnie jak w zgryzie nożycowym. Zawsze traktowany jako nieprawidłowy jest tyłozgryz u psa. Jest to nieprawidłowość polegająca na tym, że żuchwa jest mocno cofnięta. Siekacze górnej i dolnej szczęki psa całkowicie się rozmijają.  

Przebieg wymiany zębów u psa i objawy ząbkowania

Szczenięta rodzą się bezzębne. W ich szczękach znajdują się zawiązki zębów mlecznych. Stopniowo zaczynają się rozwijać i wyrzynają się mleczaki. Ma to miejsce około piątego tygodnia życia szczeniaka, ale proces jest rozciągnięty w czasie. Najpierw pojawiają się siekacze. Są one bardzo drobniutkie. U psa w uzębieniu mlecznym występuje ich po sześć w szczęce górnej i dolnej, czyli żuchwie. Są rozmieszczone symetrycznie po każdej stronie szczęk psa. Siekacze nr 1 nazywane są cęgami, nr 2- średniakami, a trójki- okrajkami. Następnie wyrastają ostre, igiełkowate kły- po jednym z każdej strony kompletu siekaczy, czyli w sumie cztery. Jako ostatnie wyrzynają się mleczne przedtrzonowce- po trzy z każdej strony obu szczęk. Zęby mleczne w komplecie występują u 3- 4- miesięcznego szczeniaka.

Wymiana zębów u szczeniaka rozpoczyna się zwykle w wieku 3- 5 miesięcy życia. Jest procesem trwającym kilkanaście tygodni.  Zębów mleczne wymieniane są na stałe stopniowo. Cały proces wynika z postępującego rozwoju szczęk. Rosną one, więc zębodoły też się powiększają. Osadzone  w nich drobne zęby mleczne przestają wypełniać zębodoły. Sprzyja to ich rozchwianiu i wypadaniu. Istotną rolę odgrywa też ucisk zawiązków zębów stałych na naczynia krwionośne unaczyniające  zęby mleczne. Powoduje to słabsze ukrwienie tych zębów i  zęby mleczne obumierają. Wyrastające w tych samych zębodołach zęby stałe wypychają zęby mleczne. Skutkiem jest ich wypadanie. Jako pierwsze wypadają mleczne siekacze. Opiekun zwykle tego nie zauważa. Szczeniak zwykle je połyka razem z pokarmem. Po wyrżnięciu się siekaczy przychodzi czas na kły. Zęby mleczne- kły wypadają między 5 a 7 miesiącem życia szczeniaka i zaraz wyrzynają się kły stałe. Zwykle w tym samym wieku psa dochodzi do wypadania przedtrzonowców - na ich miejscu wyrastają zęby stałe. Zęby mleczne zostały więc wymienione na zęby stałe. Ale to nie koniec zmiany zębów u psa. Musi wyrosnąć jeszcze ostatnia para przedtrzonowców i zęby trzonowe. Wyrastają one od razu jako zęby stałe, nie ma ich odpowiedników wśród zębów mlecznych. Na ogół w wieku 7- 8 miesięcy szczeniak powinien mieć komplet zębów stałych. Przyjmuje się, za prawidłowość pojawianie się zębów stałych do końca pierwszego roku życia psa.

Opiekun nie zawsze łatwo rozpozna, czy zęby mleczne zostały już wymienione. Zawsze zęby mleczne są mniejsze od stałych i są znacznie ostrzejsze. Kły mleczne są przy korzeniu węższe niż kły stałe. Na obrazie RTG widać, że mleczaki u psa są płytko osadzone w przeciwieństwie do zębów stałych. Mają też cieńsze szkliwo.

Wymiana zębów u psa zwykle daje wyraźne objawy. Towarzyszy jej silny świąd dziąseł, niekiedy nawet ból. Szczeniak, próbując sobie ulżyć gryzie co popadnie. Nie robi tego, aby dokuczyć opiekunowi. Gryzienie masuje dziąsła i zmniejsza uczucie świądu. Czasami ząbkowaniu towarzyszy opuchnięcie dziąseł i nawet lekkie krwawienie. U psa może pojawić się obfite ślinienie. Ząbkowanie może też wpływać na zachowanie psa. Może stać się osowiały i apatyczny lub przeciwnie rozdrażniony i niespokojny. Zdarza się, że szczeniak traci apetyt, ma wymioty, niekiedy biegunkę. W przypadkach takich objawów musimy skonsultować się z lekarzem. Łatwo bowiem przeoczyć początek jakiejś choroby niemającej nic wspólnego z ząbkowaniem.

Jak możemy pomóc psu?

Obolałe i swędzące dziąsła wymagają masowania. Pies poszukuje więc czegoś do gryzienia. Dostarczmy psu odpowiednie zabawki do gryzienia i szarpania. W ten sposób zapewnimy psu bezpieczeństwo i uchronimy swoje przedmioty przed zniszczeniem w psich szczękach. Zabawki powinny być z odpornego na rozgryzanie tworzywa, a jednocześnie nie mogą być zbyt twarde. Dobrze sprawdzą się gryzaki z twardej gumy lub szarpaki sznurkowe. Zbyt twarde zabawki mogą doprowadzić do złamania zęba. To może być z kolei przyczyną ropnia. Zabawki dla szczeniaka muszą być też odpowiedniej wielkości. Zbyt duże i ciężkie mogą być przyczyną urazów. Złagodzić świąd dziąseł u psa możemy też podając schłodzone zabawki lub zamrożone przysmaki ukryte w zabawkach typu kongo. Możemy też podawać przysmaki wymagające długiego żucia np. suszone świńskie uszy.

Wymagania dietetyczne dla psa w okresie wymiany zębów

Możemy wspomóc szybkość wymiany zębów u psa i zmniejszyć świąd odpowiednią karmą. Ważna jest konsystencja karmy..  Najlepiej stosować przynajmniej raz dziennie karmę o takiej granulacji, aby pies musiał ją gryźć. Ważny jest też skład karmy. Powinna być lekkostrawna i zawierać dużo białka zwierzęcego. Ważna jest zawartość witamin i odpowiednie proporcje związków mineralnych. Dobrym rozwiązaniem jest wybór gotowej, specjalistycznej karmy dla psów  w okresie wymiany zębów. Zapewnia zbilansowane składniki odżywcze i dostarczające energii.

Możliwe komplikacje towarzyszące wymianie zębów u psa

Najczęstszą komplikacją jest podwójne uzębienie. Może dojść do sytuacji, że zęby stałe wyrastają obok zębów mlecznych, a nie na ich miejscu. Jeśli sytuacja utrzymuje się dłużej konieczna jest interwencja stomatologa weterynaryjnego. Zachowane zęby mleczne wpływają na nieprawidłowe usytuowanie zębów stałych. Dochodzi do skrzywienia zgryzu, a może też być kaleczenie śluzówki jamy ustnej psa źle ukierunkowanymi zębami. Niekorzystnym skutkiem tej sytuacji może być też uwięzienie resztek jedzenia między zębami. To może sprzyjać tworzeniu kamienia nazębnego i rozwojowi chorób przyzębia u psa.

W przypadku zwierząt brachycefalicznych zdarza się problem przetrwałych zębów mlecznych. Zęby stałe wtedy nie wyrastają. Należy wykonać prześwietlenie, aby ustalić, czy w szczękach są zawiązki zębów stałych. Niekiedy brak zębów stałych jest skutkiem przebytej nosówki. Wirus nosówki uszkadza zawiązki zębów stałych. Nie pozwala to na dalszy ich rozwój. 

Wymiana zębów u psa to etap rozwoju uciążliwy i dla psa i dla opiekuna. Pies czując świąd dziąseł gryzie ręce opiekuna, różne przedmioty w otoczeniu. Podsuńmy mu odpowiednie zabawki, na których bezpiecznie będzie mógł zaspokajać potrzebę gryzienia. Obserwujmy zachowanie psa i objawy towarzyszące wymianie zębów. Jeśli coś nas zaniepokoi nie zwlekajmy z zasięgnięciem porady lekarskiej.